“Η Α-λήθεια της Αβινιόν2025” – γράφει η αρχιτέκτων και πολεοδόμος Αναστασία M. Πάπαρη

Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στην Αβινιόν, μεταξύ 15-17 Οκτωβρίου 2025 το ετήσιο συνέδριο του Δικτύου των Πανεπιστημίων των Πόλεων – Πολιτιστικών Πρωτευουσών της Ευρώπης (UNeECC), με γενικό τίτλο Πολιτισμικές Συνδέσεις: Ευρωπαϊκές Χωρικότητες και Πολιτιστικές Μεταμορφώσεις (Cultural Bridging: European Territories and Cultural Metamorphoses) . Στόχος του συνεδρίου ήταν να δώσει βήμα σε ερευνητές από διάφορα πεδία, που σχετίζονται άμεσα ή έμμεσα με τον πολιτισμό και τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της  Ευρώπης (ΠΠΕ), καθώς και να έλθει σε επαφή με το επιστημονικό και καλλιτεχνικό δυναμικό της πόλης.

Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε στα αμφιθέατρα του Πανεπιστημίου της πόλης. Η συνεργασία της Eπιτροπής UNeECC, με πρόεδρο της καθ. Dr Flora Carjiin και μέλη τους καθηγητές Dr William Chambers, Dr Laszlo Komlosi και Dr Igor Mavrin, της γραμματείας του UNeECC  Dr Ed. Kövàri και Eva Kruppa – Jacab, καθώς και της καθηγ. Françoise Arfelli από το πανεπιστήμιο της Αβινιόν, συνέβαλαν σε ένα άρτιο αποτέλεσμα, η επιτυχία του οποίου οφείλεται και:

1. Στη συμμετοχή σημαντικών προσωπικοτήτων, ως κύριων ομιλητών (keynote speakers), που μοιράστηκαν τη γνώση και την εμπειρία τους από τους φορείς, στους οποίους προΐστανται:
2. Pascal Keiser (Καλλιτεχνικός διευθυντής της Avignon2025 και της Bourges2028)
3. François Quintin (διευθυντής της Συλλογής Lambert Art Foundation)
4. Flora Carjiin, πρόεδρο του UNeECC

• Στις παρουσιάσεις φοιτητικών εργασιών διδακτορικού επιπέδου, των οποίων η θεματολογία σχετιζόταν άμεσα ή έμμεσα με τον θεσμό της ΠΠΕ.

• Στην επιλογή σημαντικών ομιλητών στο κύριο Πρόγραμμα του συνεδρίου.

Η θεματολογία των εισηγήσεων οργανώθηκε γύρω από άξονες, όπως α) παιδαγωγική και πολιτισμός, β) δημιουργία κοινών πολιτισμικών περιβαλλόντων, γ) πολιτισμός και τεχνολογική πρόοδος, δ) ο ρόλος της γεωγραφίας των τόπων, ε) η ψηφιοποιημένη κληρονομιά και κοινωνική συμμετοχή, στ) η συμβολή της ψηφιακής τεχνολογίας στη δημιουργία πολιτισμικών περιβαλλόντων, ζ) greenfluencers και ΠΠΕ και η) μεταπτυχιακές σπουδές για τον Πολιτισμό και την Πόλη στην Ευρώπη.

Η εισήγησή μου για τη δημιουργία μεταπτυχιακού τμήματος για την Πόλη και τον Πολιτισμό στην Ευρώπη, με μελέτη περίπτωσης (case study) τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης, όπως και η πρόσκλησή μου να συμμετέχει το UNeECC στη λειτουργία του, έγινε δεκτή με ενθουσιασμό. Η εισήγηση παρουσιάσθηκε με τίτλο Πολιτισμικός και Αστικός Προγραμματισμός και Σχεδιασμός στην Ευρώπη: Θέτοντας το Πλαίσιο για ένα Μετα-πτυχιακό και Εξ-αποστάσεως Πρόγραμμα μετα-πτυχιακών Σπουδών (Cultural and Urban Planning & Design in Europe: Setting the Context for a post-graduate e-Learning Course).

Avignon Terre de Culture 2025

Η Avignon, μαζί με άλλες οκτώ ευρωπαϊκές πόλεις (Bergen, Bologna, Brussels, Krakow, Helsinki, Prague, Reykjavik, Santiago de Compostella), εννέα συνολικά, ορίσθηκαν κατ’ εξαίρεση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης για το έτος 2000, σε μια μεταβατική εποχή για τον θεσμό. Μέχρι τότε, τα κράτη – μέλη όριζαν αυτά την πόλη, που θα τους εκπροσωπούσε στον θεσμό, με μια κυκλική διαδικασία, ενώ μετά το 2000 μπήκαν διαγωνιστικοί κανόνες μεταξύ των πόλεων. Εν τω μεταξύ, η διεύρυνση της ΕΕ δημιούργησε την ανάγκη για ορισμό δύο πόλεων – ΠΠΕ κάθε χρόνο από δύο διαφορετικά κράτη-μέλη, ενώ κάθε τρία χρόνια ορίζεται και μια πόλη από κράτος μέλος υποψήφιο ένταξης στην ΕΕ.

Η Avignon είναι η μόνη πόλη, που γιόρτασε τα 25 χρόνια από το 2000, που φιλοξένησε τον θεσμό, με μια σειρά θεατρικών παραστάσεων, εικαστικών εκθέσεων και άλλων γεγονότων, κάτω από τον γενικό τίτλο ‘Avignon, Terre de Culture 2025’ (Αβινιόν, Γη του Πολιτισμού 2025).

H Avignon2025 αξιοποίησε τις ήδη υπάρχουσες υποδομές της, αλλά δημιούργησε και νέες, οι οποίες την εμπλούτισαν χωρικά, ώστε αν και μικρή σχετικά πόλη, να επιδείξει αρτιότητα και επάρκεια για τέτοιου βεληνεκούς διοργανώσεις.

Το εφετινό πρόγραμμα  συμπεριέλαβε εμβληματικά ιστορικά κτήρια και σύνολα, όπως το Δημαρχείο, το Παλάτι των Παπών και η Γέφυρα της Αβινιόν, τα μουσεία Muséum Requien, Musée Calvet, Petit Palais – Louvre en Avignon, Palais du Roure, Musée Lapidaire, Musée de Curiosités Église des Celestins και Bains Pommer.  Ας σημειωθεί, πως η έκθεση στο Μουσείο Lapidaire περιελάμβανε ευρήματα από διάφορες περιοχές της κλασικής Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένης και της ‘Μεγάλης Ελλάδας’ (Κάτω Ιταλία), στις περισσότερες των περιπτώσεων μέσα από δωρεές Γάλλων συλλεκτών. Αίσθηση έκανε το λεπτομερές Χρονολόγιο όλων των σημαντικών σταθμών της κλασικής Ελλάδας, από τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου προσωπικοτήτων, μέχρι τις σημαντικές μάχες, εφευρέσεις, εποικισμούς κ. ά., Παρόμοιό του δεν διαθέτουμε στη χώρα μας.

Αξιοποιήθηκαν οι εκθεσιακοί χώροι Cloître Saint-Louis, Chapelle des Cordeliers και το  Maison Jean Vilar. Η έκθεση  Othoniel Cosmos ou les Fantômes de L’ Amour απλώθηκε ταυτόχρονα στα πιο εμβληματικά σημεία της πόλης (Palais des Popes, Musée Lapidaire, Lambert Collection), οι βιβλιοθήκες Ceccano, Renaud Barrault, Champfleury, Saint-Chamand, Pierre Boulle, Paul & Alice Cluchier και Le Puzzle, καθώς και οι Maisons Folies: Abbaye Saint-Ruf, Saint-Chamand, και η École Scheppler.

Το πανεπιστήμιο της πόλης, σε συνεργασία με το υπουργείο πολιτισμού της χώρας και την τοπική αυτοδιοίκηση α’ και β’ βαθμού, εγκαινίασε εντός του 2025 της Creative Villa, ένα εμβληματικό νεοκλασικό κτήριο του 19ου αι. εντός του πανεπιστημιακού campus, το οποίο προορίζεται ως πολυχώρος πολιτισμού, έρευνας και ψηφιακής τεχνολογίας (creative industries), με στόχο την γεφύρωση του πολιτισμού με την επιχειρηματικότητα.

Οι δημόσιοι χώροι εντός και εκτός των Τειχών: Grange d’ Orel, Parvis Gare Centre, Remparts, Plaine des Sports, Île de la Barthelasse, Parc Clos de la Murette, καθώς και οι γραμμές σταθερής τροχιάς Metro Europa: Linge Karine Debouzle, Ligne Thomas Bohl, Lignes A et B.

Από τους δημόσιους χώρους, καθώς και από το Metro Europa, είχαν την αφετηρία τους εκδηλώσεις, που απλώθηκαν σε διάφορα μέρη της πόλης, κι’ αυτές ήταν κυρίως φεστιβάλ, εκδηλώσεις νέων, καθώς και εκδηλώσεις συμμετοχής για όλες τις ηλικίες.  Οι εκδηλώσεις για το καλοκαίρι είχαν επίκεντρο την οικογένεια και τους νέους (κονσέρτα, χοροί, εργαστήρια, παιχνίδια, θεάματα και γεγονότα συναναστροφής, όπως street art, πολιτιστικοί περίπατοι, pick-nick κ. ά.) και στόχευαν στη συνάντηση των κατοίκων της περιοχής και της πόλης με δημιουργούς, εμψυχωτές και καλλιτέχνες, ενώ παρεχόταν και η δυνατότητα δημιουργίας ad hoc γεγονότων, με στόχο την μέγιστη δυνατή συμμετοχή στο πρόγραμμα.

Η κατανομή των εγκαταστάσεων στην πόλη εντοπίζεται τόσο στο εντός, όσο και στο εκτός τμήμα της, γεγονός που αποδεικνύει α) την ένταξη και προβολή των υπαρχουσών, ιστορικών εγκαταστάσεων (Παλάτι των Παπών, Δημαρχείο, μουσεία, ιστορικές διαδρομές) και β) την ανάδειξη του σύγχρονου πολιτισμού στις νεότερες χρονικά γειτονιές, καθώς και την αξιοποίηση εμβληματικών, σύγχρονων εγκαταστάσεων εμβέλειας πόλης (πάρκα, αφετηρίες και γραμμές σιδηροδρόμου, νησίδα στον Rhône, εκπαιδευτικά συγκροτήματα κ. ά.).

Η Αβινιόν, μια από τις εννέα μούσες – Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης του 2000, αρνήθηκε να ξεχάσει. Αρνήθηκε τη λήθη και επέλεξε την α-λήθεια, την ‘μη λήθη’, τη διαρκή παρουσία της στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, τιμώντας τα 25 πετυχημένα χρόνια του θεσμού της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας. Το Πρόγραμμά της, που προσομοιάζει με τα εκτεταμένα προγράμματα των ΠΠΕ ετήσιας διάρκειας, ανανέωσε και επικαιροποίησε την ερμηνεία της για το περιεχόμενο του θεσμού, ωριμάζοντάς το σαν το καλό γαλλικό κρασί.

Παρά τις προσπάθειες προς τους θεσμικούς μας φορείς (δήμοι, υπουργείο), στάθηκε αδύνατον να υλοποιηθεί η πρότασή μου για διοργάνωση κύκλου επετειακών εκδηλώσεων για τα σαράντα επιτυχημένα χρόνια  του θεσμού, που ξεκίνησε με την ιδέα της Μελίνας Μερκούρη (1983) και απλώθηκε αργότερα σε όλη την Ευρώπη. Μέχρι σήμερα υπάρχουν τέσσερις ελληνικές πόλεις, που αναδέχθηκαν το χρίσμα της ΠΠΕ: Αθήνα (1985), Θεσσαλονίκη (1997), Πάτρα (2006) Ελευσίνα (2023). Η Αβινιόν τίμησε τα 25 χρόνια από το 2000, ενώ η Chemnitz (ΠΠΕ 2025) συνεισέφερε στον διάλογο για τη βιωσιμότητα του θεσμού μετά το 2033. Η Ελλάδα είναι απούσα από τον θεσμό και τον προβληματισμό για την εξέλιξή του μετά το 2033, οπότε και κλείνει ο κύκλος, που βρίσκεται σε εξέλιξη (2020 – 2033). Η έκκλησή μου είναι η χώρα μας να πρωτοστατεί στην ευδόκιμη πορεία του θεσμού τα επόμενα χρόνια, διότι αυτός αποτελεί μια ακόμη παρακαταθήκη του Ελληνικού Πολιτισμού με σαφή παν-ευρωπαϊκή απήχηση.