Δημοσιογραφική Επιμέλεια: Βαγγέλης Μωυσής
Συγκλονισμένη παρακολουθεί η υφήλιος τον τραγικό απολογισμό των “δίδυμων” σεισμών 7,5 και 7,2 ρίχτερ που έπληξαν τη Βενεζουέλα να μεγαλώνει καθημερινά, καθώς έχουν ήδη καταμετρηθεί πάνω απο 2.300 νεκροί και περίπου 11.300 τραυματίες σύμφωνα με τις τελευταίες επίσημες ενημερώσεις πριν γραφτεί το παρόν κείμενο. Οι αριθμοί αναμένεται δυστυχώς να μεγαλώσουν ακόμα περισσότερο, καθώς οι αγνοούμενοι ανέρχονται σε 50.000, με τον καθηγητή και πρόεδρο του ΟΑΣΠ Ευθύμιο Λέκκα να αναφέρει ότι ο σεισμός των 7,5 Ρίχτερ στη Βενεζουέλα αντιστοιχεί σε 2 εκατομμύρια τόνους δυναμίτιδας ή σε 180 ατομικές βόμβες σαν αυτή που είχε πέσει στη Χιροσίμα.
Όσο διασώστες από διάφορες χώρες -και την Ελλάδα- ερευνούν τα χαλάσματα, η επιστημονική κοινότητα στρέφεται στην διερεύνηση των αιτίων για την μαζική ολική ή μερική κατάρρευση κτιρίων ακόμα και στην πρωτεύουσα Καράκας. Σύμφωνα με τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, επιβεβαιωμένα 189 κτίρια έχουν μετατραπεί σε συντρίμμια με κάποιες πηγές να ανεβάζουν τον αριθμό των ισοπεδωμένων κτιρίων σε 250. Ωστόσο, δορυφορικά δεδομένα που ανέλυσε η NASA ανεβάζουν τον αριθμό των κτιρίων που έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν καταστραφεί μερικώς ή ολικώς σε περίπου 58.870.
Ο Ραφαέλε Ντε Ρίζι, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ της Βρετανίας, εξηγεί σε συνέντευξή του στον ιστότοπο The Conversation πως ο μεγάλος αριθμός των κτιρίων που κατέρρευσαν δεν μπορεί να αποδοθεί σε μία μόνο αιτία, αλλά σε έναν συνδυασμό παραγόντων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η ηλικία των κτιρίων, ο τρόπος κατασκευής τους, το κατά πόσο έχουν συντηρηθεί επαρκώς, η ενίσχυση της σεισμικής δόνησης λόγω των τοπικών εδαφικών συνθηκών, η απόστασή τους από το επίκεντρο του σεισμού και το μικρό εστιακό βάθος, ιδιαίτερα του κύριου σεισμού, γεγονός που συνέβαλε σημαντικά στο μέγεθος της καταστροφής.
Ο ίδιος επισημαίνοντας πως οι σύγχρονοι αντισεισμικοί κανονισμοί είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικοί στην αποτροπή καταστροφικών καταρρεύσεων, πρόσθεσε με νόημα πως.. ένας κανονισμός προστατεύει μόνο όταν τηρείται πιστά και όταν υπάρχει αυστηρός ποιοτικός έλεγχος κατά την κατασκευή, ενώ μεγάλο μέρος των υφιστάμενων κτιρίων έχει κατασκευαστεί πριν από την καθιέρωση των σημερινών αντισεισμικών προδιαγραφών, οι οποίες εξελίσσονται συνεχώς με βάση τα νέα επιστημονικά δεδομένα και τα διδάγματα από μεγάλους σεισμούς.
Για φαινόμενα πλημμελούς εφαρμογής των οικοδομικών οικονομισμών σε σημαντικό ποσοστό των κατασκευών στη Βενεζουέλα, μιλούν ακόμα σαφέστερα και άλλοι επιστήμονες.
Η Elena Oliver Saiz, Καθηγήτρια Τεχνολογίας Αρχιτεκτονικής, ETSAB (Ανώτατη Τεχνική Σχολή Αρχιτεκτονικής της Βαρκελώνης) δήλωσε χαρακτηριστικά στο καταλανικό δίκτυο Ara ότι «λιγότερο από το 25% των κατασκευών στη Βενεζουέλα συμμορφώνεται με τα αντισεισμικά πρότυπα». Η ίδια εξήγησε πως η πλειονότητα των κτιρίων, ειδικά στις πυκνοκατοικημένες λαϊκές συνοικίες, στερείται βασικής μηχανικής μέριμνας, γεγονός που τα κατέστησε παγίδες θανάτου.
Ο Βενεζουελάνος δομικός Μηχανικος Winston Casanova ανέφερε μεταξύ άλλων, σε Reuters και Arab News, πως «η ιστορία της δημόσιας στέγασης στη Βενεζουέλα είναι μια ιστορία χαμηλής ποιότητας κατασκευών, που χτίστηκαν χωρίς επίβλεψη, επιθεώρηση ή τήρηση ειδικών κωδίκων σε πολλές περιπτώσεις».
Η Δρ. Mercedes González, Γεωλόγος & Σύμβουλος Μηχανικός, υποστήριξε μιλώντας στο Reuters ότι χιλιάδες εργατικές κατοικίες αναπτύχθηκαν με τεράστια ταχύτητα από μείγμα κρατικών υπηρεσιών και ξένων εργολάβων (από την Κίνα, την Τουρκία και τη Λευκορωσία) υπό στρατιωτική επίβλεψη, αλλά με μηδενική δημόσια λογοδοσία, διαφάνεια ή τεχνικό έλεγχο.
Ο Ίλαν Κέλμαν, καθηγητής καταστροφών και υγείας στο University College London, είπε ότι το Καράκας «έχει έναν οικοδομικό κανονισμό» με «σύγχρονες διατάξεις για τους σεισμούς». Αλλά η εφαρμογή του είναι σαν να «ρίχνουμε τα ζάρια», κατά την άποψή του. Όπως είπε, «ορισμένες από τις καταρρεύσεις που βλέπουμε, υποδηλώνουν ότι οι διατάξεις δεν ελήφθησαν πάντα υπόψη στο σύνολό τους». Αναφέρθηκε επίσης στις κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις στη Βενεζουέλα, λέγοντας ότι αυτές μπορούν να «δυσκολεύσουν» την παρακολούθηση και την εφαρμογή των νόμων.
Η ειδικός σεισμικού σχεδιασμού Αμέρικα Μπεντίτο, η οποία είναι από τη Βενεζουέλα και έχει προηγουμένως συμβουλεύσει οργανισμούς όπως η Unesco, τόνισε ότι οι οικοδομικοί κανονισμοί είναι «μόνο ένα μέρος του συστήματος ασφαλείας», που «πρέπει να εφαρμόζονται με συνέπεια», ενώ «το αν αυτό συνέβη σε αυτή την περίπτωση είναι κάτι που θα δείξουν οι μετασεισμικές έρευνες».
Αν θέλουμε να επιχειρήσουμε μια σύγκριση Βενεζουέλας-Ελλάδας από πλευράς εξέλιξης της αντισεισμικής μηχανικής, τα στοιχεία δείχνουν δύο χώρες με υψηλή σεισμικότητα, οι οποίες όμως ακολούθησαν διαφορετικά θεσμικά μονοπάτια και βαθμούς συμμόρφωσης. Ενώ η Ελλάδα κατάφερε να μετατρέψει την επιστημονική γνώση σε καθολική πρακτική εφαρμογή, η Βενεζουέλα αντιμετωπίζει έντονο χάσμα μεταξύ της εξελιγμένης νομοθεσίας και πραγματικής ανθεκτικότητας των κτιρίων της.
Η δημοσιογραφική έρευνα, αναδεικνύει κοινά στοιχεία, αλλά και χαώδεις διαφορές, ανάμεσα σε δύο χώρες που οδηγήθηκαν στην ανάπτυξη των κανονισμών τους, με βάση μεγάλα «μαθήματα» από καταστροφικούς σεισμούς.
Στη Βενεζουέλα, ο σεισμός του Καράκας (1967) άλλαξε τα πάντα. Ανέδειξε τις αδυναμίες των πολυώροφων κτιρίων και οδήγησε στη δημιουργία του επίσημου προτύπου COVENIN 1756 το 1982.
Στην Ελλάδα, ο σεισμός της Θεσσαλονίκης (1978) και των Αλκυονίδων (1981) οδήγησαν στις ριζικές Τροποποιήσεις του 1984, εισάγοντας για πρώτη φορά την έννοια της πλαστιμότητας.
Η Ελλάδα πέρασε στον ΝΕΑΚ (1992) και στον εμβληματικό ΕΑΚ 2000, ενώ πλέον εφαρμόζει πλήρως τον Ευρωκώδικα 8 και τον ΚΑΝ.ΕΠΕ. για ενισχύσεις κτιρίων.
Η Βενεζουέλα εκσυγχρόνισε τον κώδικά της με τις εκδόσεις COVENIN 2001 και 2018/2019, ευθυγραμμίζοντας τις θεωρητικές παραμέτρους με τα αμερικανικά πρότυπα.
Η μεγάλη διαφορά, όπως όλα δείχνουν, έγκειται στην εφαρμογή.
Στην Ελλάδα ο έλεγχος των μελετών (μέσω των πολεοδομιών) και η επίβλεψη από διπλωματούχους μηχανικούς είναι καθολική. Η αυθαίρετη δόμηση υπήρξε, αλλά αφορούσε κυρίως μικρές, χαμηλές κατοικίες και όχι μεγάλα αστικά συγκροτήματα.
Αντίθετα στη Βενεζουέλα φαίνεται υπάρχει τεράστιο θεσμικό έλλειμμα ελέγχου. Εκτιμάται ότι λιγότερο από το 25% των κατασκευών συμμορφώνεται πλήρως με τα πρότυπα COVENIN. Το δε Καράκας περιβάλλεται από τεράστιες παραγκουπόλεις (barrios) με άναρχη, μηχανικά ανεξέλεγκτη δόμηση.