Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι
Η Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας αποτελεί τη σημαντικότερη πανευρωπαϊκή εκστρατεία για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα. Φέτος, το κεντρικό μήνυμα “Κινητικότητα για όλους», με ιδιαίτερη έμφαση στη διαγενεακή δικαιοσύνη, θέτει τον πήχη ακόμη πιο ψηλά, φέρνοντας επίκαιρα στο προσκήνιο την ανάγκη για συστήματα μεταφορών που να είναι προσβάσιμα, οικονομικά προσιτά και δίκαια για όλες και όλους.
Το μήνυμα ακούγεται αυτονόητο και απλό στη διατύπωσή του. Είναι, όμως, εξαιρετικά επείγον στην εφαρμογή του.
Όταν η μισή ανθρωπότητα παγκοσμίως κατοικεί ήδη σε πόλεις, αλλά, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΟΗΕ για το 2022, μόλις το 52% του παγκόσμιου αστικού πληθυσμού έχει άνετη πρόσβαση στις δημόσιες συγκοινωνίες, γίνεται εύκολα αντιληπτό το μέγεθος της πρόκλησης. Όσο οι πόλεις μεγαλώνουν, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η υποχρέωσή μας να διασφαλίσουμε ότι κάθε πολίτης θα μπορεί να κινείται μέσα σε αυτές με ασφάλεια, αυτονομία και αξιοπρέπεια.
Για τη Θεσσαλονίκη αυτή η συζήτηση γίνεται σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία.
Ο μεταφορικός και συγκοινωνιακός χάρτης ανασχεδιάζεται σε κλίμακα που η πόλη δεν έχει γνωρίσει εδώ και δεκαετίες. Το Μετρό έχει προσθέσει ένα νέο βασικό μέσο στις καθημερινές μετακινήσεις και η επέκτασή του προς την Καλαμαριά διευρύνει το δίκτυο. Η υπερυψωμένη λεωφόρος Flyover προχωρά ταχύτατα, ενώ οι αστικές συγκοινωνίες ανανεώνονται και αναβαθμίζονται.
Έχουμε, επομένως, μπροστά μας μια μεγάλη ευκαιρία, αλλά και μια σαφή απαίτηση: τα επιμέρους έργα να συντεθούν σε ένα ενιαίο, συνεκτικό σχέδιο κινητικότητας.
Γιατί ένα σύγχρονο σύστημα μεταφορών και κινητικότητας δεν προκύπτει απλώς όταν προστίθενται νέα έργα. Προκύπτει όταν τα έργα αυτά συνδέονται μεταξύ τους -το Μετρό με το αστικό λεωφορείο, οι μεγάλες υποδομές με το ποδήλατο, τον δημόσιο χώρο, το περπάτημα και την καθημερινή διαδρομή του πολίτη. Η μετακίνηση πρέπει να σχεδιάζεται ως μια ενιαία αλυσίδα. Και μια αλυσίδα είναι λειτουργική, μόνο όταν δεν σπάει σε κανέναν κρίκο της.
Το Μετρό Θεσσαλονίκης δείχνει ήδη τον δρόμο. Η αξία του δεν βρίσκεται μόνο στην ταχύτητα ή στο μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα των μετακινήσεων, αλλά και στο γεγονός ότι έχει σχεδιαστεί ως ένα μέσο προσβάσιμο για όλους. Αυτή είναι μια αρχή που πρέπει να διατρέξει συνολικά τον σχεδιασμό σε ολόκληρη την πόλη.
Διότι δεν αρκεί να είναι προσβάσιμος ένας σταθμός, εάν δεν είναι προσβάσιμη η διαδρομή που οδηγεί σε αυτόν. Και δεν αρκεί να κατασκευάζουμε σύγχρονες υποδομές, εάν υπάρχουν πολίτες που δυσκολεύονται ή αδυνατούν να τις χρησιμοποιήσουν.
Οι νέοι που πηγαίνουν στο πανεπιστήμιο, οι εργαζόμενοι που διασχίζουν καθημερινά την πόλη, για να φτάσουν στη δουλειά τους, οι ηλικιωμένοι, οι γονείς με το παιδικό καροτσάκι, τα εμποδιζόμενα ή τα άτομα με αναπηρία δεν έχουν όλοι τις ίδιες ανάγκες. Έχουν, όμως, όλοι ίσα δικαιώματα στη μετακίνηση. Και, τελικά, ίσα δικαιώματα στην πόλη.
Για αυτό δίπλα στη βιωσιμότητα, τοποθετούνται πλέον ως ισότιμες αρχές η προσβασιμότητα και η συμπεριληπτικότητα. Δεν αποτελούν πρόσθετες απαιτήσεις ενός έργου. Είναι κριτήρια της ποιότητάς του.
Στο ΤΕΕ/ΤΚΜ τις θέτουμε σταθερά στο επίκεντρο των ημερίδων και των ενημερωτικών μας δράσεων, διότι η τεχνική γνώση οφείλει να επικαιροποιείται και να εξελίσσεται μαζί με τις ανάγκες της κοινωνίας.
Αυτές οι τρεις έννοιες συμπυκνώνουν εν πολλοίς τη μεγαλύτερη ευθύνη και, συγχρόνως, τη μεγαλύτερη προσφορά του τεχνικού κόσμου. Γιατί ο μηχανικός σχεδιάζει και κατασκευάζει για όλους.
Αυτό είναι, σε τελική ανάλυση, και το ουσιαστικό διακύβευμα της Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Κινητικότητας. Το μήνυμά της δεν μπορεί να εξαντλείται σε μια εκδήλωση, σε μια ποδηλατοδρομία ή σε μια συμβολική «Ημέρα Χωρίς Αυτοκίνητο».
Η αξία της κρίνεται τις υπόλοιπες 51 εβδομάδες του χρόνου. Κρίνεται στις επιλογές που κάνουμε, στα έργα που σχεδιάζουμε, στις υποδομές και στον δημόσιο χώρο που παραδίδουμε στην κοινωνία.
Γιατί το «Κινητικότητα για όλους» δεν είναι σύνθημα μιας εβδομάδας. Είναι η θεμελιώδης αρχή πάνω στην οποία χτίζουμε μια «Πόλη για όλους».
Ηλίας Περτζινίδης