Eπιμέλεια: Κυριακή Πετρίδου, αρχιτέκτων MSc
Το Βραβείο Πράσινης Πρωτεύουσας της Ευρώπης (EGCA) απονέμεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από το 2010 και κάθε χρόνο, σε μια ευρωπαϊκή πόλη με πληθυσμό πάνω από 100.000 κατοίκους που ξεχωρίζει για την περιβαλλοντική, κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητά της. Αποσκοπεί στην προώθηση της βιωσιμότητας σε τοπικό επίπεδο και την ενθάρρυνση των πόλεων να γίνουν πιο οικολογικές και καθαρές.
Για το 2025 εξελέγη ως Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα η πρωτεύουσα της Λιθουανίας, για την ισχυρή της δέσμευση στη βιωσιμότητα, διατηρώντας παράλληλα μια ρεαλιστική και πρακτική προσέγγιση. Το Vilnius (Βίλνιους) είναι μια σύγχρονη και ζωντανή πόλη που φιλοξενεί έναν ποικιλόμορφο πληθυσμό. Είναι κέντρο επιχειρήσεων, πολιτισμού και εκπαίδευσης στη Λιθουανία και είναι γνωστό για την όμορφη Παλιά Πόλη του, η οποία αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Είναι επίσης δημοφιλής τουριστικός προορισμός, προσελκύοντας επισκέπτες από όλο τον κόσμο, που έρχονται για να γνωρίσουν την πλούσια ιστορία του, τον ζωντανό πολιτισμό του και το όμορφο φυσικό περιβάλλον του.
Η Παλιά Πόλη του Βίλνιους, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO
Το σύνθημα του Βίλνιους για τον τίτλο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Πρωτεύουσας για το έτος 2025 είναι: «Vilnius – the greenest city in the making» (Βίλνιους – η πιο πράσινη πόλη στα σκαριά).
Η πόλη παρουσίασε ενθαρρυντικά περιβαλλοντικά επιτεύγματα, δεσμευόμενη να συνεχίσει να βελτιώνεται χάρη σε ένα σαφές όραμα για να γίνει ακόμα πιο πράσινη. Έχει ήδη μειώσει με επιτυχία τις εκπομπές ρύπων μέσω διαφόρων μέτρων, όπως η αύξηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και η ανακαίνιση των υποδομών θέρμανσης, με στόχο να γίνει κλιματικά ουδέτερη έως το 2030, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας “100 Κλιματικά Ουδέτερες και Έξυπνες Πόλεις” της ΕΕ.
Το Βίλνιους περιβάλλεται από δάση, πάρκα και άλλους χώρους πρασίνου που καλύπτουν το 61% της πόλης. Οι κάτοικοι απολαμβάνουν τους χώρους πρασίνου ως χώρους αναψυχής, για πεζοπορίες, για χαλαρούς περιπάτους και για να περνούν χρόνο στη φύση με τις οικογένειές τους. Αυτοί οι χώροι πρασίνου, καθώς και ο ποταμός Νέρις και άλλα ποτάμια που ρέουν στην πόλη, διαμορφώνουν το λειτουργικό δίκτυο οικολογικών διαδρόμων για την αστική βιοποικιλότητα. Περιλαμβάνουν 18 περιοχές Natura 2000 που έχουν δημιουργηθεί εντός της περιοχής της πόλης, οι οποίες έχουν οριστεί για την προστασία 19 ειδών και 18 τύπων οικοτόπων ευρωπαϊκής σημασίας.
Το κεντρικό τμήμα του Βίλνιους βρίσκεται στην κοιλάδα του ποταμού Νέρις και περιβάλλεται από ένα φυσικό δασώδες τοπίο.
Το Βίλνιους έχει εφαρμόσει μια νέα προσέγγιση στη διαχείριση των δημόσιων χώρων πρασίνου, μετατρέποντας τα γκαζόν σε ανθοφόρα λιβάδια. Με κούρεμα μόνο μία ή δύο φορές κατά τη διάρκεια της σεζόν, ευνοείται η δημιουργία πλούσιας βιοποικιλότητας, η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα στο έδαφος, η μείωση του φαινομένου της θερμικής νησίδας και η διαχείριση των επιπέδων του νερού. Περιοχές που δεν χρησιμοποιούνται ενεργά για περπάτημα ή αναψυχή έχουν μετατραπεί σε ανθοφόρα λιβάδια, παρέχοντας έτσι αισθητική αξία, βιότοπο για επικονιαστές και ενισχύοντας τη βιοποικιλότητα.
Διαχείριση δημόσιων χλοοτάπητων: οι ενεργά χρησιμοποιούμενες εκτάσεις διατηρούν κοντή βλάστηση, ενώ οι υπόλοιπες μετατρέπονται σε ανθισμένα λιβάδια
Η μείωση της θερμότητας από τους χώρους πρασίνου, τα λιβάδια και τα υδάτινα σώματα στην πόλη συγκαταλέγεται στις κορυφαίες λύσεις που βασίζονται στη φύση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
Η πόλη έχει αναπτύξει και εφαρμόζει το πρότυπο σχεδιασμού των οδών της.
Πρόκειται για ένα απλό πρότυπο βασισμένο σε 12 κανόνες, το οποίο βοηθά στην ενοποίηση της ανάπτυξης των δρόμων και στη μετατροπή της πόλης σε ένα πιο πράσινο μέρος φιλικό προς τους κατοίκους. Το πρότυπο θέτει τον κανόνα της διατήρησης των δέντρων που αναπτύσσονται αυτήν τη στιγμή και της φύτευσης νέων δέντρων και θάμνων ανάμεσα στα αυτοκίνητα και τους πεζούς. Με τη μείωση του πλάτους των δρόμων, δημιουργούνται νέες πράσινες περιοχές, οι οποίες είναι σε θέση να απορροφούν το νερό πιο γρήγορα και να βοηθούν στη διαχείριση της στάθμης του νερού.
Τα πυκνά φράγματα βλάστησης, όπως οι θάμνοι κατά μήκος του δρόμου, συμβάλλουν στη μείωση της εξάπλωσης των σωματιδίων.
Επίσης, η πόλη καταβάλλει προσπάθειες να προσφέρει δημόσιες και εναλλακτικές μεταφορές, συμπεριλαμβανομένης της κατασκευής 100 χλμ. νέας υποδομής ποδηλάτων από το 2016, συνεχών ανακαινίσεων των δημόσιων συγκοινωνιών, εγκατάστασης νέων μονοπατιών πεζοπορίας και εύκολα προσβάσιμων πλατφορμών κοινής χρήσης αυτοκινήτων, ποδηλάτων και σκούτερ για να ενθαρρύνει τους πολίτες να μειώσουν την εξάρτησή τους από την προσωπική μεταφορά.
Η ραγδαία ανάπτυξη των ποδηλατοδρόμων έχει ωθήσει σημαντικά τη χρήση μη μηχανοκίνητων μέσων μεταφοράς.
Η φιλοδοξία του Βίλνιους να παραμείνει σύγχρονη, ανοιχτή και φιλική προς το περιβάλλον πόλη, έχει αναγνωριστεί σε διάφορα βραβεία και υποψηφιότητες. Έχει προταθεί στο Παγκόσμιο Βραβείο Συνόδου Κορυφής (2021) στην κατηγορία «Έξυπνοι Οικισμοί & Αστικοποίηση» όπου έλαβε το Βραβείο Ευρωπαϊκής Πρωτεύουσας Καινοτομίας (3η θέση, 2021). Η νεόδμητη γειτονιά Paupys προτάθηκε στο βραβείο MIPIM για το πρόγραμμα μετατροπής εγκαταλελειμμένων κτιρίων, ως ένα από τα καλύτερα και πιο βιώσιμα αρχιτεκτονικά έργα στον κόσμο.
«Το Πράσινο Κύμα του Βίλνιους» μετατρέπει τα κτίρια σε πράσινη υποδομή.
Επιπλέον, το Βίλνιους εστιάζει τη στρατηγική του σε μια αποτελεσματική και σταθερή συμμετοχή των πολιτών, καθιστώντας την ευτυχία μία από τις κορυφαίες προτεραιότητές της. Η πόλη συνδυάζει τις προσπάθειές της για βιωσιμότητα με την ευτυχία των κατοίκων της, προωθώντας πρωτοβουλίες σχετικά με τον καθαρό αέρα και το νερό, τη διατήρηση της βιοποικιλότητας, τους χώρους πρασίνου κ.α. Η τεχνολογικά προσανατολισμένη προσέγγιση του Βίλνιους στη συμμετοχή των πολιτών είναι καινοτόμος: χρησιμοποιώντας μια εφαρμογή, οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν σε όλους τους σχετικούς τομείς της διαχείρισης και του σχεδιασμού της πόλης.
Ευρωπαϊκό Βραβείο Πράσινου Φύλλου (Green Leaf Award)
Το Ευρωπαϊκό Βραβείο Πράσινου Φύλλου (Green Leaf Award) είναι ένας διαγωνισμός που απευθύνεται σε πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη την Ευρώπη, με πληθυσμό από 20.000 έως 100.000 κατοίκους και αναγνωρίζει τη δέσμευση μιας πόλης για καλύτερα περιβαλλοντικά αποτελέσματα. Αποτελεί παράλληλο διαγωνισμό με αυτόν του Βραβείου Πράσινης Πρωτεύουσας της Ευρώπης, το οποίο απευθύνεται σε πόλεις άνω των 100.000 κατοίκων.
Για το 2025 το Treviso (Τρεβίζο) της Ιταλίας και η Viladecans (Βιλαδεκάνς) της Ισπανίας κέρδισαν τον τίτλο ως πόλεις του Green Leaf, γιορτάζοντας με ενδιαφέρουσες πρωτοβουλίες και εκδηλώσεις, που αναδεικνύουν τη δέσμευσή τους στη βιωσιμότητα.
Με πληθυσμό σχεδόν 94.000 κατοίκων, το Treviso είναι μια ζωντανή πόλη, που πλέον αναγνωρίζεται ως παράδειγμα βιώσιμης ανάπτυξης μεταξύ των μικρών ευρωπαϊκών πόλεων. Είναι μέλος του Συμφώνου των Δημάρχων και έχει υπογράψει το Green City Accord.
Το Treviso εντυπωσίασε την κριτική επιτροπή με την ισχυρή δέσμευσή του να αγκαλιάσει την αλλαγή, με την ποικιλία των καινοτόμων προσεγγίσεών του, αλλά και με τη δέσμευση όλων των πολιτών του, όλων των γενεών. Επίσης, έδειξαν εντυπωσιακές δεξιότητες όσον αφορά τη βιωσιμότητα, καθώς και σε διάφορους στόχους και μέτρα που πρότεινε η πόλη, διπλασιάζοντας για παράδειγμα τον αριθμό των δέντρων.
Η Viladecans της Ισπανίας προσεγγίζει την περιβαλλοντική της δέσμευση μέσω μιας πολυεπίπεδης προσέγγισης με έναν πολύ πειστικό και χαρούμενο τρόπο και εστιάζει ολόκληρη τη στρατηγική της για τη χρονιά που έλαβε το βραβείο European Green Leaf σε δύο βασικούς πυλώνες: την οικολογική μετάβαση και την προώθηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής.
Η κριτική επιτροπή εντυπωσιάστηκε από τη συμμετοχή όλων των πολιτών και των ενδιαφερόμενων μερών στην πράσινη μετάβαση της πόλης. Μερικοί από τους κύριους τομείς που καλύπτονται από την ισπανική πόλη είναι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενεργειακή απόδοση. Οι κάτοικοι υλοποίησαν πάνω από τριάντα πρωτοβουλίες για το κλίμα για τη μείωση των εκπομπών, όπως η προώθηση της ηλιακής ενέργειας, και αύξησαν τη βιωσιμότητα ενισχύοντας το αστικό πράσινο και την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτων.
Το εμβληματικό πρόγραμμα ViuVerd εμπνέεται από τον «κανόνα 3-30-300», σύμφωνα με το οποίο η πόλη δεσμεύεται εντός οκτώ ετών να έχει τουλάχιστον τρία δέντρα από κάθε νοικοκυριό, να διασφαλίσει ότι τουλάχιστον το 30% κάθε περιοχής καλύπτεται από δένδρα και ότι κάθε περιοχή έχει έναν χώρο πρασίνου σε απόσταση μικρότερη από 300 μέτρα από κάθε σπίτι. Η αστική ατζέντα θέτει τον στόχο να φτάσει τα 30.000 δέντρα έως το 2030. Η πόλη παραμένει προσηλωμένη στην επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα έως το 2030, αυξάνοντας την ανακύκλωση αποβλήτων, μειώνοντας την ιδιωτική κινητικότητα και προωθώντας τη βιώσιμη κινητικότητα χωρίς εκπομπές.
