Η Μπιενάλε Βενετίας, η παλαιότερη και ίσως πιο επιδραστική διεθνής έκθεση σύγχρονης τέχνης, επιστρέφει το 2026 για την 61η της διοργάνωση, από τις 9 Μαΐου έως τις 22 Νοεμβρίου, απλώνοντας τα έργα της από τα Giardini και το Arsenale μέχρι απρόσμενα σημεία μέσα στην πόλη.
Ο μοναδικός της χαρακτήρας δε βασίζεται αποκλειστικά στην κλίμακά της αλλά και στον τρόπο που με τα χρόνια εξαπλώθηκε και τελικά συγκροτήθηκε πολυδιάστατα: ως ένα κεντρικό επιμελητικό αφήγημα, με δεκάδες εθνικά περίπτερα και μια διάχυτη παρουσία εκθέσεων που μετατρέπουν ολόκληρη τη Βενετία σε έναν εντυπωσιακό εκθεσιακό χώρο.
Ένα σύντομο μάθημα ιστορίας
Η ιστορία της λέγεται πως αρχίζει στα τραπέζια του Caffè Florian, εκεί όπου, ήδη από τον 18ο αιώνα, η Βενετία συνήθιζε να συζητάει και να παίρνει τις μεγάλες αποφάσεις. Ανάμεσα σε καφέδες και μεζεδές που περνούν από χέρι σε χέρι, ο δήμαρχος της πόλης, Riccardo Selvatico – ποιητής και θεατρικός συγγραφέας πριν απ’ όλα – φαντάζεται μια έκθεση που θα φέρει στη Βενετία ό,τι πιο νέο συμβαίνει στην τέχνη.
Χρειάστηκαν χρόνια συζητήσεων για να πάρει μορφή αυτή η ιδέα. Και έπειτα, μια ημερομηνία: 30 Απριλίου 1895. Η πρώτη Διεθνής Έκθεση Τέχνης ανοίγει τις πύλες της και η πόλη, σχεδόν χωρίς να το γνωρίζει ακόμη, εγκαινιάζει έναν θεσμό που θα επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, κάθε δύο χρόνια, σαν ένας παλμός.
Στους Giardini della Biennale, οι χώρες αρχίζουν σταδιακά να αποκτούν τον δικό τους χώρο. Το Βέλγιο είναι το πρώτο. Και ύστερα ακολουθούν κι άλλες. Περίπτερα που ξεπερνούν την έννοια των εκθεσιακών χώρων και μοιάζουν με αρχιτεκτονικές προτάσεις, σχεδιασμένες από ανθρώπους όπως ο Carlo Scarpa ή ο Gerrit Rietveld. Αρχιτεκτονικές δηλώσεις να βλέπει κανείς τον κόσμο, παρελθόν, παρόν και μέλλον με ένα διαφορετικό βλέμμα.
Με τα χρόνια, η Biennale ξεφεύγει από τα όρια των εικαστικών. Η μουσική, ο κινηματογράφος, το θέατρο, η αρχιτεκτονική, ο χορός βρίσκουν κι αυτά τη θέση τους, δημιουργώντας ένα πολυμορφικό και πολυφωνικό σύμπαν.
Η φετινή 61η Διεθνής Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε Βενετίας, με τίτλο In Minor Keys, βασίζεται στο όραμα της επιμελήτριας Koyo Kouoh, της πρώτης Αφρικανής γυναίκας που ανέλαβε τη συγκεκριμένη θέση, η οποία απεβίωσε τον Μάιο του 2025 σε ηλικία 57 ετών και περιλαμβάνει περίπου 100 εθνικές συμμετοχές. Επτά χώρες συμμετέχουν για πρώτη φορά: Γουινέα, Ισημερινή Γουινέα, Ναουρού, Κατάρ, Σιέρα Λεόνε, Σομαλία και Βιετνάμ. Σε επίπεδο περιεχομένου, η έκθεση εστιάζει σε φωνές που βρίσκονται εκτός κυρίαρχων αφηγήσεων και δίνει έμφαση σε μορφές καλλιτεχνικής πρακτικής που σχετίζονται με την εμπειρία, την ακρόαση και τη συλλογικότητα.