Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι
Η Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής, φέτος, φέρνει στο επίκεντρο ένα από τα πιο πιεστικά κοινωνικά ζητήματα της εποχής μας: το στεγαστικό και το δικαίωμα κάθε ανθρώπου σε μια αξιοπρεπή και οικονομικά προσιτή κατοικία.
Το μήνυμα «Η κατοικία είναι ανθρώπινο δικαίωμα. Ας τη χτίσουμε» συμπυκνώνει με ακρίβεια τόσο την ουσία του προβλήματος όσο και την κατεύθυνση στην οποία οφείλουμε να αναζητήσουμε τις λύσεις.
Η κατοικία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι θεμέλιο προσωπικής ασφάλειας, οικογενειακής σταθερότητας και κοινωνικής συνοχής. Σήμερα, όμως, για ολοένα και περισσότερους ανθρώπους αυτό το θεμέλιο κλονίζεται, καθώς η εξασφάλιση στέγης εξελίσσεται σε μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Και αυτό μεταβάλλει ριζικά τους όρους της δημόσιας συζήτησης.
Στην Ελλάδα, μάλιστα, η πίεση είναι ιδιαίτερα έντονη. Το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για την κάλυψη των στεγαστικών τους αναγκών, ενώ ο μέσος όρος σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν 19,2%. Το 2025, το 26,4% του πληθυσμού της χώρας ζούσε σε νοικοκυριά των οποίων οι συνολικές στεγαστικές δαπάνες ξεπερνούσαν το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν 7,7%.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Πίσω από αυτούς, όμως, βρίσκονται άνθρωποι. Νέοι που δυσκολεύονται να αυτονομηθούν και να κάνουν το επόμενο βήμα στη ζωή τους. Οικογένειες που βλέπουν το κόστος της στέγασης να περιορίζει ασφυκτικά τις επιλογές και τον προγραμματισμό τους. Ηλικιωμένοι και ευάλωτοι πολίτες που στερούνται τη δυνατότητα να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια.
Υπό αυτό το πρίσμα, το στεγαστικό είναι πρωτίστως ζήτημα κοινωνικής συνοχής και κοινωνικής δικαιοσύνης. Και εδώ ακριβώς η κοινωνική ανάγκη συναντά την ευθύνη της Πολιτείας, αλλά και τη γνώση και την ευθύνη του τεχνικού κόσμου.
Η αρχιτεκτονική και η επιστήμη του μηχανικού καλούνται σήμερα να διασφαλίσουν ότι η ποιότητα δεν θα μετατραπεί σε προνόμιο για λίγους. Να σχεδιάσουν κατοικίες λειτουργικές, ενεργειακά αποδοτικές, ανθεκτικές και ταυτόχρονα οικονομικά προσιτές. Να προσαρμόσουν τον σχεδιασμό στις πραγματικές ανάγκες κάθε τόπου και κάθε κοινωνίας. Και να αντιμετωπίσουν την κατοικία όχι ως ένα μεμονωμένο κτίριο, αλλά ως αναπόσπαστο μέρος του συνολικού σχεδιασμού για την πόλη και την ανάπτυξή της.
Γιατί η ποιότητα της κατοίκησης δεν τελειώνει στην πόρτα του σπιτιού μας. Κρίνεται και στη γειτονιά. Στον δημόσιο χώρο, στο πράσινο και στις υποδομές. Στην ασφάλεια, στην προσβασιμότητα, στην ποιότητα της καθημερινότητας. Και η μεγάλη πρόκληση είναι ακριβώς αυτή: να συνδυάσουμε την ποιότητα με την προσιτότητα, τη βιωσιμότητα με τη λειτουργικότητα, την επιστημονική γνώση με την κοινωνική ανάγκη.
Η Θεσσαλονίκη έχει κάθε λόγο να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας. Διαθέτει την ακαδημαϊκή ισχύ και μια πανεπιστημιακή κοινότητα με γνώση και εξωστρέφεια, με αιχμή την Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ. Διαθέτει, κυρίως, τη γνώση και τη συσσωρευμένη εμπειρία των μηχανικών της. Διαθέτει, επομένως, την ισχυρή επιστημονική βάση πάνω στην οποία μπορεί να οικοδομήσει τη δική της πρόταση και να καταστεί η ίδια πρότυπο βιώσιμης, προσιτής και κοινωνικά δίκαιης κατοικίας.
Στο ΤΕΕ/ΤΚΜ επιλέγουμε φέτος να τιμήσουμε την Παγκόσμια Ημέρα Αρχιτεκτονικής, ανοίγοντας αυτή τη συζήτηση μέσα από μια διαφορετική οπτική.
Έπειτα από πρόταση της Μόνιμης Επιτροπής Αρχιτεκτονικών Θεμάτων, τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου, στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης, διοργανώνουμε την εκδήλωση «Στεγάζοντας τη Μουσική: Από τη μελωδία του χώρου στους ήχους της πόλης».
Με επίκεντρο έναν σημαντικό χώρο πολιτισμού, που μόλις πρόσφατα ανακαινίστηκε, ανοίγουμε έναν διάλογο για τη σχέση της αρχιτεκτονικής με τον πολιτισμό και τον αστικό χώρο. Και, εν τέλει, για τον τρόπο με τον οποίο τα κτίρια δεν στεγάζουν απλώς λειτουργίες, αλλά διαμορφώνουν εμπειρίες και γίνονται μέρος της ζωής της πόλης.
Είναι μια συζήτηση που αξίζει να κάνουμε. Και σας καλούμε να την κάνουμε όλοι μαζί.
Ηλίας Περτζινίδης