Πολεοδομικές αλλαγές στο νέο ενεργειακό νομοσχέδιο του ΥΠΕΝ

Αν και ο τίτλος -και το κύριο αντικείμενο- του νέου νόμου του ΥΠΕΝ που ψηφίστηκε την Τετάρτη στη Βουλή αναφέρεται στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, τα άρθρα 77 έως 87 ρυθμίζουν σειρά πολεοδομικών ζητημάτων, για δρόμους, πολυκατοικίες, αυθαίρετα και χρήσεις γης.

Οι νέες αλλαγές στον Πολεοδομικό Κώδικα συγκεντρώνονται κυρίως στο άρθρο 79. Το άρθρο αυτό παρεμβαίνει στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας «Νικόλαος Ταγαράς» (ν. 5306/2026) και φέρει τον τίτλο «διόρθωση παροραμάτων», καθώς η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής δεν συμφωνεί με αυτόν τον χαρακτηρισμό. Στην παρατήρηση 13Α της έκθεσής της σημειώνει ότι το άρθρο κάνει περισσότερα από το να διορθώνει αβλεψίες της κωδικοποίησης: θεσπίζει νέους κανόνες και αλλάζει υφιστάμενους. Γι’ αυτό πρότεινε να αναφέρει ο τίτλος ρητά και την τροποποίηση και τη συμπλήρωση του Κώδικα, όχι μόνο τη διόρθωση.

Ποιες πολεοδομικές αλλαγές περιλαμβάνει ο νόμος και ποιους αφορούν;

ΡύθμισηΠοιους αφοράΤι χρειάζεται για να εφαρμοστεί
Αναγνώριση δημοτικών και κοινοτικών οδών εκτός σχεδίου (άρθρο 251 Κώδικα)Ιδιοκτήτες γηπέδων, μηχανικοί, δήμοιΠροεδρικό Διάταγμα με πρόταση ΥΠΕΝ και γνώμη ΣΥΠΟΘΑ· καταγραφή και κύρωση του οδικού δικτύου
Λειτουργική συνένωση ιδιοκτησιών (άρθρο 220 Κώδικα)Ιδιοκτήτες διαμερισμάτων και καταστημάτων, μηχανικοίΔημοσίευση στο ΦΕΚ· συναίνεση 67% ανά ιδιοκτησία· μελέτη στατικής επάρκειας όπου θίγεται ο φέρων οργανισμός
Αυθαίρετα κατηγορίας 5: δύο νέες εξαιρέσειςΔήμοι, Κτιριακές Υποδομές Α.Ε., ακίνητα των ν. 4014/2011 και 4178/2013Υπαγωγή μόνο για τις κατηγορίες ακινήτων που κατονομάζει ο νόμος
Οικοδομικές άδειες και δικαιολογητικάΜελετητές μηχανικοί, ΥΔΟΜ, επενδυτέςΟ αυτόματος έλεγχος εισφορών περιμένει την ενεργοποίηση του πληροφοριακού συστήματος
Εργασίες μικρής κλίμακας σε κτίρια της ΔΥΠΑΔΥΠΑ, ανάδοχοι δημόσιων έργωνΙσχύει για εργασίες μετά τις 11 Απριλίου 2025 σε έργα στρατηγικής σημασίας ή του Ταμείου Ανάκαμψης
Οικισμοί 701–2.000 κατοίκων: Περιοχές Ειδικών ΧρήσεωνΙδιοκτήτες σε παλαιά όρια οικισμών, δήμοι, μελετητέςΤοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο και Προεδρικό Διάταγμα έγκρισης
Χρήσεις γης (Κέντρα Δεδομένων, κατασκηνώσεις κ.ά.)Επενδυτές, πολεοδόμοι, δήμοιΕνσωμάτωση σε ΤΠΣ ή ΕΠΣ· για χρήσεις εκτός Ονοματολογίας, γνώμη ΚΕΣΥΠΟΘΑ

Ελάχιστες από τις ρυθμίσεις αποκτούν πρακτικό αποτέλεσμα μόλις δημοσιευτεί ο νόμος. Οι περισσότερες εξαρτώνται από Προεδρικά Διατάγματα, υπουργικές αποφάσεις ή πολεοδομικά σχέδια που δεν έχουν εκδοθεί ακόμη.

Δημοτικοί δρόμοι στην εκτός σχεδίου δόμηση

Για όποιον έχει γήπεδο εκτός σχεδίου, η αλλαγή με το μεγαλύτερο βάρος βρίσκεται στην παράγραφο 10 του άρθρου 79, που τροποποιεί το άρθρο 251 του Κώδικα. Μια δημοτική ή κοινοτική οδός θα χαρακτηρίζεται κυριότερη ή μοναδική με Προεδρικό Διάταγμα. Την πρόταση υποβάλλει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αφού γνωμοδοτήσει το Συμβούλιο Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΣΥΠΟΘΑ).

Η διάταξη καλύπτει περιορισμένο αριθμό δρόμων. Για τον σκοπό αυτό, ως δημοτικές ή κοινοτικές οδοί λογίζονται όσες συνδέουν:

  • οικισμούς του ίδιου δήμου μεταξύ τους·
  • οικισμούς όμορων δήμων·
  • οικισμούς με το διεθνές, εθνικό ή επαρχιακό οδικό δίκτυο.

Όπου δύο οικισμοί συνδέονται με περισσότερες από μία διαδρομές, κρίσιμη είναι η αναγνώριση της κυριότερης. Αγροτικοί δρόμοι, ιδιωτικές δίοδοι και μονοπάτια δεν καλύπτονται, όσο κι αν τα χρησιμοποιεί το κοινό. Ο δρόμος δεν αποκτά τον κοινόχρηστο χαρακτήρα που απαιτεί μια οικοδομική άδεια επειδή υπάρχει στο έδαφος, επειδή περνά από εκεί αυτοκίνητο ή επειδή εμφανίζεται σε χάρτη.

Καταγραφή, κύρωση και εξαιρετική αναγνώριση

Η βασική διαδικασία δεν αλλάζει. Πρώτα καταγράφεται το υπάρχον δίκτυο ανά δημοτική ενότητα, είτε από τον δήμο υπό την εποπτεία του ΥΠΕΝ είτε από το ίδιο το υπουργείο, με προδιαγραφές που ορίζει υπουργική απόφαση. Στη συνέχεια ο Γραμματέας της αρμόδιας Αποκεντρωμένης Διοίκησης κυρώνει με απόφασή του το κοινόχρηστο δημοτικό οδικό δίκτυο. Βασικό αποδεικτικό στοιχείο είναι οι αεροφωτογραφίες πριν από τις 27 Ιουλίου 1977.

Μέχρι να ολοκληρωθεί αυτός ο κύκλος, ο νόμος επιτρέπει να αναγνωριστεί κατ’ εξαίρεση μεμονωμένη οδός, με βάση ειδική τεχνική μελέτη. Σε αυτό το σημείο αφορά η παρατήρηση 13Β της Επιστημονικής Υπηρεσίας. Ο νόμος δεν ξεκαθαρίζει αν το Προεδρικό Διάταγμα θα ορίζει ποιες περιπτώσεις θεωρούνται εξαιρετικές και τι πρέπει να περιέχουν οι ειδικές μελέτες. Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, κάθε Υπηρεσία Δόμησης μπορεί να ερμηνεύσει τις προϋποθέσεις με τον δικό της τρόπο.

Η εξαιρετική διαδικασία δεν δίνει στον ιδιοκτήτη δικαίωμα να ζητήσει αναγνώριση για οποιονδήποτε δρόμο οδηγεί στο ακίνητό του. Η μελέτη τεκμηριώνει και η διοίκηση αποφασίζει με βάση τα νόμιμα κριτήρια. Μέχρι να εκδοθεί η σχετική πράξη, το καθεστώς του δρόμου μένει ίδιο.

Τι χρειάζεται να ελέγξει ο μηχανικός σε έναν φάκελο:

  • τίτλους ιδιοκτησίας και τοπογραφικά δεδομένα·
  • την ιστορική αποτύπωση του δρόμου, με αεροφωτογραφίες πριν από το 1977·
  • υφιστάμενες πράξεις καταγραφής, κύρωσης ή αναγνώρισης·
  • τη διάκριση ανάμεσα σε τρία διαφορετικά πράγματα: φυσική ύπαρξη δρόμου, κοινοχρησία και νόμιμη αναγνώριση για πολεοδομικούς σκοπούς.

Αν αναγνωριστεί ο δρόμος, γίνεται αυτόματα οικοδομήσιμο το γήπεδο;

Όχι. Η αναγνώριση καλύπτει μόνο ένα από τα κριτήρια. Σύμφωνα με το άρθρο 251, ο γενικός κανόνας αρτιότητας εκτός σχεδίου είναι 4.000 τ.μ. εμβαδόν και 25 μέτρα πρόσωπο σε κοινόχρηστο δρόμο, με τις ειδικές εξαιρέσεις που προβλέπονται. Για γήπεδα με πρόσωπο σε διεθνείς, εθνικές, επαρχιακές, δημοτικές ή κοινοτικές οδούς οι απαιτήσεις είναι αυστηρότερες: 45 μέτρα πρόσωπο, 50 μέτρα βάθος και 4.000 τ.μ.

Ελέγχονται επίσης οι όροι δόμησης, οι χρήσεις γης, οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί και τυχόν ειδικό καθεστώς της περιοχής. Αν ένα από αυτά δεν πληρούται, ο αναγνωρισμένος δρόμος δεν αρκεί για άδεια.

Πώς μπορούν να ενωθούν δύο γειτονικές ιδιοκτησίες;

Το άρθρο 80 του νόμου τροποποιεί την παράγραφο 5 του άρθρου 220 του Κώδικα και καλύπτει τρεις περιπτώσεις λειτουργικής ενοποίησης:

  • κτίσματα σε όμορα γεωτεμάχια·
  • αυτοτελείς ιδιοκτησίες μέσα στο ίδιο κτίριο·
  • μεμονωμένες διηρημένες ιδιοκτησίες που είναι όμορες ή εφάπτονται, στο ίδιο ή σε γειτονικό κτίριο ή γεωτεμάχιο.

Η βασική αλλαγή αφορά την τρίτη περίπτωση. Αρκεί συναίνεση τουλάχιστον 67% για κάθε ιδιοκτησία που ενοποιείται, και όχι για ολόκληρη την πολυκατοικία. Ο κανόνας ισχύει ό,τι κι αν προβλέπουν η πράξη σύστασης οροφοκτησίας και ο κανονισμός. Η Επιστημονική Υπηρεσία επιβεβαιώνει αυτή την ερμηνεία, με την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η στατική επάρκεια.

Η λειτουργική ενοποίηση δεν συγχωνεύει τις ιδιοκτησίες. Οι τίτλοι μένουν χωριστοί και ο ενιαίος χώρος χρησιμοποιείται για όσο ορίζει η ιδιωτική συμφωνία των μερών. Κάθε αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς απαιτεί, όπως και πριν, συμβολαιογραφική πράξη.

Πότε χρειάζεται η συναίνεση όλων για επεμβάσεις στον φέροντα οργανισμό;

Κατά κανόνα, αν η συνένωση ή η εσωτερική διαρρύθμιση απαιτεί επέμβαση στον φέροντα οργανισμό, χρειάζεται η συναίνεση των συνιδιοκτητών του κτιρίου. Ο νόμος επιτρέπει μονομερή επέμβαση κατά παρέκκλιση του κανονισμού μόνο όταν μελέτη στατικής επάρκειας αποδεικνύει ότι το κτίριο παραμένει ασφαλές μετά τις εργασίες. Εργασίες ενίσχυσης μπορούν επίσης να γίνουν μονομερώς, με δαπάνη όσων ενοποιούν, εφόσον γίνονται μόνο μέσα στις δικές τους ιδιοκτησίες.

Η λειτουργική συνένωση αναφέρεται στις εργασίες μικρής κλίμακας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνοιγμα σε τοιχίο ή κάθε επέμβαση σε δοκό αρκεί να πάρει έγκριση μικρής κλίμακας. Το είδος της αδειοδότησης εξαρτάται από τη φύση της επέμβασης.

Τι ισχύει για παλαιότερες ενοποιήσεις;

Η νέα παράγραφος 6 του άρθρου 220 εφαρμόζεται και σε χώρους που έχουν ήδη ενοποιηθεί λειτουργικά, εφόσον υπάρχει έγγραφη έγκριση των ιδιοκτητών και πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις. Δεν νομιμοποιεί όμως άλλες πολεοδομικές παραβάσεις που ενδεχομένως υπάρχουν στον ίδιο χώρο, οι οποίες αντιμετωπίζονται χωριστά. Ο νόμος επιτρέπει και την αντίστροφη πορεία, δηλαδή τη λειτουργική κατάτμηση και την επαναφορά στην αρχική κατάσταση, με τις ίδιες προϋποθέσεις ασφάλειας και νομιμότητας.

Παράδειγμα: δύο καταστήματα σε εφαπτόμενα κτίρια

Σε δύο εφαπτόμενα κτίρια ενός εμπορικού δρόμου, το ισόγειο κατάστημα Α έχει εμβαδόν 60 τ.μ. και το κατάστημα Β 95 τ.μ. Οι ιδιοκτήτες θέλουν να τα μισθώσουν σε έναν λιανέμπορο ως ενιαίο χώρο 155 τ.μ.

  • Ένας ιδιοκτήτης ανά κατάστημα: αν και οι δύο συμφωνούν, το 67% καλύπτεται σε κάθε ιδιοκτησία. Για την ενοποίηση δεν χρειάζεται απόφαση των υπόλοιπων ιδιοκτητών των δύο κτιρίων.
  • Συνιδιοκτησία: αν το Β ανήκει εξ αδιαιρέτου σε τρία αδέλφια με 1/3 το καθένα, δύο από αυτά συγκεντρώνουν 66,67%, λιγότερο από 67%, αν το όριο μετριέται επί των μεριδίων. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται στην πράξη ομοφωνία.
  • Τεχνικός έλεγχος: ο μηχανικός εξετάζει αν το άνοιγμα στο κοινό όριο μπορεί να γίνει νόμιμα και με ασφάλεια. Αν θίγεται φέρον στοιχείο, εφαρμόζονται οι ειδικοί κανόνες για στατικά κρίσιμα στοιχεία.
  • Πραγματική επαφή: η γειτνίαση των κτιρίων δεν αρκεί. Τα κτίρια πρέπει να εφάπτονται και η λύση να επιτρέπεται κατασκευαστικά και πολεοδομικά.

Τι αλλάζει για τα αυθαίρετα της κατηγορίας 5;

Η κατηγορία 5 αφορά τις αυθαίρετες κατασκευές με μεγάλες πολεοδομικές υπερβάσεις. Ο νόμος δεν επαναφέρει τη γενική δυνατότητα υπαγωγής σε αυτή την κατηγορία. Προσθέτει δύο εξαιρέσεις στον περιορισμό:

  1. ακίνητα που είχαν υπαχθεί στους ν. 4014/2011 και 4178/2013 και μεταφέρονται στο νεότερο καθεστώς·
  2. δημόσιες και κοινωφελείς υποδομές: σχολικά κτίρια, παιδικοί και βρεφονηπιακοί σταθμοί των δήμων και της «Κτιριακές Υποδομές Α.Ε.», δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και προνοιακές δομές.

Η δεύτερη εξαίρεση έχει άμεση πρακτική σημασία. Όταν ένα σχολείο ή ένα δημοτικό γυμναστήριο έχει πολεοδομικές εκκρεμότητες, δυσκολεύει η συντήρησή του, η ανακαίνιση και η ένταξή του σε χρηματοδοτικά προγράμματα, όπως αυτά για την ενεργειακή αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων. Η εξαίρεση ισχύει μόνο για τα ακίνητα και τις προϋποθέσεις που κατονομάζει ο νόμος.

Τι αλλάζει στις οικοδομικές άδειες και στα δικαιολογητικά;

Οι αλλαγές είναι κυρίως διαδικαστικές, αλλά μεταφέρουν ευθύνες:

  • Επενδύσεις του ν. 3986/2011: οι άδειες ακινήτων που έχουν υπαχθεί ή θα υπαχθούν στον νόμο αυτό ακολουθούν τις ειδικές διαδικασίες του.
  • Άδειες της ΔΑΟΚΑ και του Αυτοτελούς Γραφείου Ελληνικού του ΥΠΕΝ: η υπηρεσία δεν ελέγχει πλέον ορισμένα αποδεικτικά εισφορών και κρατήσεων. Την ευθύνη για την ορθότητά τους αναλαμβάνουν οι μελετητές μηχανικοί.
  • Συνήθεις άδειες: οι ΥΔΟΜ συνεχίζουν να ελέγχουν τις οικονομικές υποχρεώσεις του έργου, μέχρι να ενεργοποιηθεί ο αυτόματος έλεγχος μέσω του πληροφοριακού συστήματος.
  • Κτηματολόγιο: αποσαφηνίζεται πώς χρησιμοποιούνται το κτηματολογικό φύλλο και το απόσπασμα κτηματολογικού διαγράμματος στα δικαιολογητικά.

Ειδική διαδικασία για κτίρια της ΔΥΠΑ

Για κτίρια της ΔΥΠΑ που έχουν ενταχθεί στο Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Συμβάσεων Στρατηγικής Σημασίας ή χρηματοδοτούνται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, θεσπίζεται ειδική έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας ανεξαρτήτως προϋπολογισμού, για εργασίες που γίνονται μετά τις 11 Απριλίου 2025. Ο φάκελος περιλαμβάνει:

  • αίτηση του ιδιοκτήτη ή του νόμιμου δικαιούχου και εγκρίσεις φορέων όπου απαιτούνται·
  • τεχνική έκθεση μηχανικού, τοπογραφικό και αρχιτεκτονικά σχέδια·
  • βεβαίωση χώρου κύριας χρήσης·
  • μελέτες προσβασιμότητας και πυροπροστασίας.

Ο μηχανικός βεβαιώνει ότι οι εργασίες συμφωνούν με τις πολεοδομικές διατάξεις και δεν θίγουν τον φέροντα οργανισμό. Η διαδικασία ισχύει μόνο για αυτά τα ακίνητα. Το όριο προϋπολογισμού για τις υπόλοιπες εργασίες μικρής κλίμακας παραμένει.

Τι προβλέπεται για οικισμούς 701 έως 2.000 κατοίκων;

Η ρύθμιση αφορά οικισμούς αυτού του μεγέθους που είχαν οριοθετηθεί με πράξη αναρμόδιου οργάνου. Ένα Τοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο μπορεί να ορίσει Περιοχές Ειδικών Χρήσεων στη ζώνη ανάμεσα στην πολυγωνική γραμμή και στα παλαιότερα όρια. Η αρτιότητα κυμαίνεται από 2.000 έως 4.000 τ.μ. και το ελάχιστο πρόσωπο σε κοινόχρηστη οδό είναι 15 μέτρα. Τα ακριβή μεγέθη θα οριστούν με το Προεδρικό Διάταγμα που εγκρίνει κάθε σχέδιο.

Η δυνατότητα αυτή ενεργοποιείται μόνο μέσα από τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Τα οικόπεδα που περιλαμβάνονταν στα παλιά όρια δεν γίνονται αυτόματα οικοδομήσιμα.

Ποιες νέες χρήσεις γης μπορούν να περιληφθούν στα πολεοδομικά σχέδια;

Σύμφωνα με την έκθεση της Επιστημονικής Υπηρεσίας, οι αλλαγές στις κατηγορίες χρήσεων αφορούν μεταξύ άλλων:

  • Κέντρα Δεδομένων και τεχνολογικής υποστήριξης επιχειρήσεων·
  • Κέντρα Περίθαλψης Ειδών Άγριας Πανίδας·
  • χώρους στάθμευσης·
  • οργανωμένες τουριστικές κατασκηνώσεις.

Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια θα μπορούν να περιλαμβάνουν και χρήσεις που δεν υπάρχουν στην Εθνική Ονοματολογία Χρήσεων Γης, εφόσον γνωμοδοτήσει το Κεντρικό ΣΥΠΟΘΑ. Καταργείται επίσης η κλειστή λίστα ειδικών χρήσεων που μπορούσαν να ορίζονται στις Περιοχές Ελέγχου Χρήσεων Γης. Έτσι ο σχεδιασμός μπορεί να προσαρμόζεται περισσότερο στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.

Η Επιστημονική Υπηρεσία ζητά να διευκρινιστεί πώς συνδέονται οι νέες ρυθμίσεις με τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες και με την ισχύουσα χωροταξική νομοθεσία. Η αναφορά στα Κέντρα Δεδομένων είναι ένα από τα λίγα σημεία όπου το πολεοδομικό σκέλος του νόμου συνδέεται με το ενεργειακό. Τα κέντρα αυτά καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και η χωροθέτησή τους εξαρτάται από τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικού χώρου στο δίκτυο.

Πηγή: B2green.gr