Το φεστιβάλ του New European Bauhaus που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες, ανέδειξε στην πράξη πώς ο σχεδιασμός, η αρχιτεκτονική, η τεχνολογία και η συμμετοχή των πολιτών μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία πιο βιώσιμων και ανθεκτικών κοινοτήτων.
Για πέντε ημέρες, πολίτες, μηχανικοί, αρχιτέκτονες, σχεδιαστές, εκπρόσωποι θεσμών και φορείς καινοτομίας συναντήθηκαν για να συζητήσουν ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα στην Ευρώπη: την πρόσβαση σε προσιτή κατοικία, την αναβάθμιση του δομημένου περιβάλλοντος, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής και την επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης.
Ένα από τα βασικά θέματα του φεστιβάλ ήταν η προσιτή στέγαση. Στις συζητήσεις αναδείχθηκε ότι η δυσκολία πρόσβασης σε οικονομικά προσιτές κατοικίες αποτελεί πλέον κρίσιμο κοινωνικό ζήτημα για πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Το New European Bauhaus παρουσίασε παραδείγματα έργων που επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις μέσα από λύσεις που συνδυάζουν βιωσιμότητα, κοινωνική ένταξη και ενεργή συμμετοχή των κατοίκων ήδη από τα πρώτα στάδια σχεδιασμού.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε επίσης στην αξιοποίηση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος. Συζητήθηκαν πρακτικές ανακαίνισης ιστορικών κτιρίων, επανάχρησης κενών χώρων και μετατροπής υφιστάμενων χρήσεων σε κατοικία, με στόχο όχι μόνο τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος σε σχέση με νέες κατασκευές αλλά και τη δημιουργία γειτονιών με ισχυρότερη ταυτότητα και καλύτερη ποιότητα ζωής. Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν παραδείγματα κοινωνικής κατοικίας και αναβαθμίσεων που πραγματοποιούνται χωρίς να απαιτείται η απομάκρυνση των κατοίκων.
Η ανθεκτικότητα των κοινοτήτων και η δημοκρατική συμμετοχή αποτέλεσαν ακόμη έναν βασικό άξονα των εργασιών. Συμμετέχοντες από την Ουκρανία παρουσίασαν εμπειρίες από έργα που βασίζονται στην ενεργή εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών και δείχνουν πώς ο συμμετοχικός σχεδιασμός μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση του ανήκειν και να στηρίξει κοινότητες που βρίσκονται υπό πίεση.
Παράλληλα, το φεστιβάλ άνοιξε τη συζήτηση για το πώς οι βιώσιμες λύσεις μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη κλίμακα. Η ανάγκη κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων, επιχειρηματικότητας και νέων αγορών βρέθηκε στο επίκεντρο, με έμφαση στη δημιουργία πλαισίων που θα αναγνωρίζουν και θα υποστηρίζουν έργα υψηλής περιβαλλοντικής, αρχιτεκτονικής και κοινωνικής αξίας.
Σε αυτό το πλαίσιο αναδείχθηκε και ο ρόλος του NEB Academy, της αποκεντρωμένης πρωτοβουλίας που ξεκίνησε το 2024 με στόχο τη διάδοση γνώσης και δεξιοτήτων γύρω από τη συμμετοχική και συμπεριληπτική αστική αναγέννηση. Κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 50 εκατ. ευρώ για την επόμενη διετία, ενώ παρουσιάστηκε και η διεθνής επέκταση της πρωτοβουλίας με δράσεις στην Ουκρανία και ενδιαφέρον ανάπτυξης νέων κόμβων στην Ιαπωνία και τη Βραζιλία.
Η κυκλική οικονομία είχε επίσης κεντρική θέση. Ένα από τα στοιχεία που συζητήθηκαν ήταν το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό επαναχρησιμοποίησης υλικών κατεδάφισης στην Ευρώπη και οι δυνατότητες που δημιουργούνται μέσα από νέες προσεγγίσεις σχεδιασμού και επαναξιοποίησης πόρων. Στις παράλληλες εκδηλώσεις παρουσιάστηκαν έργα που μετέτρεπαν υπολείμματα παραγωγής σε νέα προϊόντα σχεδιασμού – χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η χρήση υπολειμμάτων ελιάς για τη δημιουργία επίπλων.
Το φεστιβάλ συνδύασε τις πολιτικές συζητήσεις με την πολιτιστική έκφραση, μέσα από εγκαταστάσεις, εργαστήρια, μουσική, θέατρο και δράσεις που έφεραν το κοινό πιο κοντά στις ιδέες του New European Bauhaus.
Στο μεταξύ, με την συμμετοχή εκπροσώπων της αυτοδιοίκησης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, επιστημονικών φορέων και πολιτών πραγματοποιήθηκε και στα Ιωάννινα το τριήμερο Satellite Event του New European Bauhaus Festival, που φιλοξένησε ο Δήμος Ιωαννιτών στον Πολιτιστικό Πολυχώρο «Δημήτρης Χατζής».
Η διοργάνωση αποτέλεσε μία από τις επίσημες παράλληλες εκδηλώσεις του κεντρικού Φεστιβάλ του Νέου Ευρωπαϊκού Μπάουχαους που πραγματοποιήθηκε στις Βρυξέλλες.
Ο δήμαρχος Ιωαννίνων, Θωμάς Μπέγκας, στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της αναγνώρισης που έλαβε η διοργάνωση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επισημαίνοντας ότι η πόλη αποτελεί τον μοναδικό ελληνικό δήμο που συμμετέχει επίσημα στην κοινότητα του New European Bauhaus, ενώ τόνισε ότι οι πολιτικές για την κλιματική ουδετερότητα πρέπει να στηρίζονται στις τρεις θεμελιώδεις αξίες της πρωτοβουλίας, τη βιωσιμότητα, την αισθητική και τη συμπερίληψη.
Παρουσιάζοντας τις πρωτοβουλίες του Δήμου, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στον σχεδιασμό του παραλίμνιου ποδηλατόδρομου, στις βιοκλιματικές αναπλάσεις σχολικών αυλών, στη συμμετοχική διαμόρφωση της νέας Πλατείας Χατζή, στην αναβάθμιση του Πάρκου Πυρσινέλλα και στην ενεργειακή αναβάθμιση δημοτικών και σχολικών υποδομών.
Ακολούθησε δημόσιος διάλογος στο πλαίσιο του δικτύου Climanet GR-CY, με τη συμμετοχή των δημάρχων Ιωαννίνων, Καλαμάτας και Κοζάνης. Οι τρεις δήμαρχοι αντάλλαξαν εμπειρίες και κατέθεσαν προβληματισμούς από την πορεία των πόλεών τους προς την κλιματική ουδετερότητα, αναδεικνύοντας τον κρίσιμο ρόλο της αυτοδιοίκησης στην επίτευξη των ευρωπαϊκών περιβαλλοντικών στόχων.
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσίασε και η θεματική ενότητα για την αιθαλομίχλη και το Ευρωπαϊκό Κλιματικό Σύμφωνο. Ο ευρωβουλευτής και πρώην υπουργός Γιάννης Μανιάτης ανέλυσε τις ευρωπαϊκές πολιτικές που διαμορφώνονται για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προκλήσεων και των εκπομπών ρύπων, ενώ ο πρόεδρος του Πράσινου Ταμείου Ιωάννης Ανδρουλάκης και ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Νικόλαος Χατζηαναστασίου παρουσίασαν διαθέσιμα εργαλεία, χρηματοδοτικά μέσα και επιστημονικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου της αιθαλομίχλης, που αποτελεί διαχρονική πρόκληση για τα Ιωάννινα.