Οι κομβικές παρεμβάσεις στο πεδίο των υποδομών που σφράγισαν την πορεία της πόλης τα τελευταία 150 χρόνια και συντέλεσαν στη διαμόρφωση της σύγχρονης ταυτότητάς της αποτυπώνονται στο βιβλίο των Γιάννη Μέγα και Βίλμας Χαστάογλου – Μαρτινίδη με τίτλο “Τα μεγάλα έργα στη Θεσσαλονίκη 1870 – 2024”, το οποίο παρουσιάστηκε στο αμφιθέατρο του ΤΕΕ/ΤΚΜ. Την παρουσίαση του βιβλίου, που συγκέντρωσε έντονο ενδιαφέρον, συνδιοργάνωσαν η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας, την Πέμπτη 3 Απριλίου.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ/ΤΚΜ Ηλίας Περτζινίδης εξέφρασε τη χαρά και την περηφάνια του που δύο μέλη του Τεχνικού Επιμελητηρίου συνέγραψαν ένα τόσο σημαντικό έργο, μέσα από το οποίο, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, “δεν πέτυχαν απλώς μια καταγραφή των μεγάλων έργων που εξελίχθηκαν στη Θεσσαλονίκη, αλλά άνοιξαν ένα παράθυρο στην ίδια την ιστορία της πόλης, στον κοινωνικό και οικονομικό μετασχηματισμό της, στο πλέγμα των υποδομών που άφησαν το αποτύπωμά τους στον χώρο και στον χρόνο και, εν τέλει, στις επιλογές που καθόρισαν την πορεία της και διαμόρφωσαν όχι μόνο την εικόνα της, αλλά και την ίδια την ταυτότητα της κοσμοπολίτισσας και πολυπολιτισμικής Θεσσαλονίκης”.
Στον χαιρετισμό που απηύθυνε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο κ. Περτζινίδης υπογράμμισε ότι “η Θεσσαλονίκη βρίσκεται και πάλι σε ένα κρίσιμο αναπτυξιακό σταυροδρόμι”, καθώς για πρώτη φορά μετά από χρόνια υλοποιούνται ή δρομολογούνται μεγάλα έργα, όπως το Μετρό, η υπερυψωμένη λεωφόρος flyover, η επέκταση του 6ου προβλήτα στο λιμάνι, η νέα ΔΕΘ, το νέο Παιδιατρικό και το νέο Ογκολογικό Νοσοκομείο, κ.ά.
“Η Θεσσαλονίκη έχει τα φόντα να διαδραματίσει έναν ρόλο πρωταγωνιστικό και κυρίαρχο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Μια ισχυρή Θεσσαλονίκη με υποδομές είναι το εισιτήριο στην εξωστρέφεια”, τόνισε ο κ. Περτζινίδης. Ο ίδιος έστειλε το μήνυμα “ότι σε αυτή την πόλη πρέπει να αφήσουμε πίσω τις διχαστικές λογικές, που τις πληρώσαμε με τρομακτικές καθυστερήσεις στα μεγάλα έργα τα προηγούμενα χρόνια” και “να επενδύσουμε στη συναίνεση και στη συνεργασία, ώστε να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τις ευκαιρίες που ανοίγονται μπροστά μας μέσα από τις παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας που αυτή την περίοδο βρίσκονται σε εξέλιξη”.
Αναφερόμενος στον κομβικό ρόλο του Τεχνικού Επιμελητηρίου, ο κ. Περτζινίδης τόνισε ότι το ΤΕΕ/ΤΚΜ είναι όχι μόνον παρόν στη διαδικασία αυτή, αλλά και επισπεύδον και πάντοτε έτοιμο να συμβάλει θετικά και δημιουργικά με τις επιστημονικές προτάσεις του. “Είναι βασικός βραχίονας αυτής της υπόθεσης, όπως άλλωστε επιτάσσει και ο θεσμικός του ρόλος ως τεχνικού συμβούλου της Πολιτείας”, πρόσθεσε.
Ο κ. Περτζινίδης, μάλιστα, επεσήμανε ότι το 1869, που αποτελεί τη χρονική αφετηρία του βιβλίου του Γιάννη Μέγα και της Βίλμας Χαστάογλου – Μαρτινίδη, “όταν στη Θεσσαλονίκη κατεδαφίζαμε το παραλιακό τείχος της πόλης, το Mετρό του Λονδίνου μετρούσε ήδη έξι χρόνια λειτουργίας”.
Για τη σπουδαιότητα του βιβλίου μίλησε και ο υφυπουργός Υποδομών Νίκος Ταχιάος, ο οποίος διατύπωσε παράλληλα την άποψη ότι τα πολιτικά πρόσωπα δεν θα πρέπει να ταυτίζονται με τα μεγάλα έργα.
“Είναι καλύτερα να αποφεύγεται η πολιτική σύνδεση με τα έργα, γιατί νομίζω ότι αυτό είναι και η μεγάλη πληγή των έργων στη Θεσσαλονίκη και στην Ελλάδα γενικότερα”, είπε ο κ. Ταχιάος, αναφέροντας ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το έργο του Μετρό, για το οποίο σημείωσε ότι είναι “game changer”, αλλά και μια μεγάλη περιπέτεια για τη Θεσσαλονίκη, καθώς έτυχε μεγάλων καθυστερήσεων και πολλών συζητήσεων. “Το Μετρό πιθανότατα ξεκίνησε ναρκοθετημένο, γιατί ένα έργο που ξεκινάει με πολιτικά χαρακτηριστικά είναι προφανώς ένα έργο που θα βρει μπροστά του δυσκολίες και παθογένειες”, είπε χαρακτηριστικά.
“Το βιβλίο που κρατάμε στα χέρια μας είναι ένας χρήσιμος οδηγός, για να αντιληφθούμε τη συνεισφορά των μεγάλων έργων σε αυτή την πόλη, αλλά και την αναγκαιότητα να συνεχίσουμε να επιδιώκουμε τα έργα αυτά, γιατί η αναβάθμιση της Θεσσαλονίκης είναι ένα μεγάλο ζητούμενο”, επεσήμανε από την πλευρά του ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας του δήμου Θεσσαλονίκης Πρόδρομος Νικηφορίδης.
Για ένα πολύ σημαντικό έργο, το οποίο αφορά την ίδια τη φυσιογνωμία της πόλης μέσα από μια διαδρομή 150 χρόνων μίλησε από την πλευρά του ο εκδότης του ΙΑΝΟΥ Νίκος Καρατζάς. Παρών στην εκδήλωση ήταν και ο αντιπεριφερειάρχης Υποδομών και Δικτύων Πάρις Μπίλλιας.
Ο Γιάννης Μέγας και η Βίλμα Χαστάογλου – Μαρτινίδη
Όπως ανέφεραν οι συγγραφείς, τα μεγάλα έργα που παρουσιάζονται στο βιβλίο είναι χωρισμένα σε τέσσερις περιόδους. Η πρώτη εκτείνεται από το 1869, χρονιά κατά την οποία κατεδαφίστηκε το παραθαλάσσιο τείχος, έως το 1912, οπότε και απελευθερώθηκε η πόλη. Η δεύτερη περίοδος καλύπτει τα έτη 1912 έως 1920, η τρίτη εκτείνεται από το 1920 έως το 1940, ενώ η τέταρτη περιλαμβάνει τα χρόνια από το 1950 έως το 2024, όταν και παραδόθηκε η βασική γραμμή του Mετρό Θεσσαλονίκης.
Ο Γιάννης Μέγας τόνισε ότι στο βιβλίο εκτίθενται γεγονότα, χωρίς να γίνεται καμία αξιολογική κρίση και καμία προσωπική εκτίμηση για τα έργα από μέρους των συγγραφέων. Από την πλευρά της, η Βίλμα Χαστάογλου – Μαρτινίδη επεσήμανε ότι η παρουσίαση των μεγάλων έργων που εξελίχθηκαν στην πόλη έγινε έπειτα από συστηματική μελέτη.
Ο Γιάννης Μέγας παρουσίασε τα έργα που αφορούν τις πρώτες τρεις περιόδους. Μιλώντας για την περίοδο από το 1869 μέχρι την απελευθέρωση της πόλης, το 1912, έκανε λόγο για συνταρακτικές αλλαγές, αναφέροντας ως ορισμένα από τα σπουδαιότερα δημόσια έργα που εξελίχθηκαν την κατεδάφιση του παραλιακού τείχους, τη διάνοιξη των οδών και το νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος». Όπως πρόσθεσε, πολλά μεγάλα δημόσια έργα είχαν ανατεθεί σε ευρωπαϊκές εταιρείες, κυρίως βελγικές, όπως η υδροδότηση της πόλης, τα τραμ, το εργοστάσιο αεριόφωτος, το εργοστάσιο ηλεκτρικής ενέργειας, το λιμάνι και οι σιδηρόδρομοι. Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο κ. Μέγας, εξελίχθηκαν έργα διαφόρων κοινοτήτων -κυρίως νοσοκομεία- όπως το Θεαγένειο, το Νοσοκομείο Χιρς της εβραϊκής κοινότητας, το ιταλικό, το γαλλικό, το ρωσικό και το στρατιωτικό νοσοκομείο, αλλά και σημαντικά ιδιωτικά έργα, όπως η εκβιομηχανοποίηση της πόλης με τα εργοστάσια Αλλατίνι κ.ά αλλά και η επέκταση της Συνοικίας των Εξοχών.
Μιλώντας για την επόμενη περίοδο, από το 1912 έως το 1920, ο κ. Μέγας σημείωσε ότι λόγω των γεγονότων που τη σημάδεψαν -μεταξύ αυτών και η μεγάλη πυρκαγιά του 1917, που άφησε πίσω της 9.500 καμένα κτίρια και περίπου 52.000 άστεγους- δεν υπήρχαν περιθώρια για μεγάλα έργα. Το μόνο μεγάλο έργο που ξεκίνησε, αλλά ολοκληρώθηκε δεκαετίες αργότερα, ήταν η ανακατασκευή του ναού του Αγίου Δημητρίου, που είχε καταστραφεί από τη μεγάλη πυρκαγιά.
Σε ό,τι αφορά την περίοδο από το 1920 έως το 1940, το κύριο χαρακτηριστικό της, σύμφωνα με τον κ. Μέγα, ήταν η πολύ μεγάλη πολιτική αστάθεια, αφού μόνον κατά τα πρώτα δέκα χρόνια υπήρξαν 34 κυβερνήσεις. Την ίδια περίοδο, όμως, η Θεσσαλονίκη έπρεπε να αντιμετωπίσει και ακόμη δύο τεράστια προβλήματα: την ανοικοδόμηση μετά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917 και την αποκατάσταση των περίπου 150.000 προσφύγων που έπρεπε να βρουν στέγη. Τα έργα που ξεκίνησαν εκείνη τη δύσκολη περίοδο ήταν η λειτουργία της ΔΕΘ, όμως στο πεδίον του ‘Αρεως και όχι στον χώρο όπου λειτουργεί σήμερα, η ίδρυση του ΑΠΘ και το δίκτυο αποχέτευσης.
Για την περίοδο από το 1940 μέχρι και το 2024 μίλησε η Βίλμα Χαστάογλου – Μαρτινίδη. “Την περίοδο αυτή καταγράφεται μια ραγδαία οικιστική ανάπτυξη και μέσα στο πλαίσιο αυτό γίνεται μια εντυπωσιακή παραγωγή σε μεγάλα έργα, που είναι αναπτυξιακά, κοινωνικά και πολιτισμικά, έργα που διαμορφώνουν τη φυσιογνωμία και τη λειτουργία της πόλης, όπως τη ζούμε σήμερα”, σχολίασε η ίδια. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, τη συγκεκριμένη περίοδο μεταξύ άλλων κατασκευάστηκαν νοσοκομεία, όπως το ΑΧΕΠΑ, ανεγέρθηκαν η Πανεπιστημιούπολη του ΑΠΘ, το ΠΑΜΑΚ και η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης, κατασκευάστηκαν τα Μουσεία και το Μέγαρο Μουσικής, αναδείχθηκαν οι μεγάλοι αρχαιολογικοί χώροι, αναπτύχθηκαν αθλητικές εγκαταστάσεις, κατασκευάστηκε η νέα παραλία και υλοποιήθηκαν πολλά ακόμη κρίσιμα έργα υποδομών και ανάπτυξης, όπως η βιομηχανική ζώνη, η επέκταση του λιμανιού, ο σιδηροδρομικός σταθμός, η περιφερειακή οδός κ.ά.
“Αυτός ο εντυπωσιακός ρυθμός διαρκεί λίγο πολύ μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα και από κει και μετά επιβραδύνεται”, παρατήρησε η Βίλμα Χαστάογλου – Μαρτινίδη, σημειώνοντας ότι στην περίοδο που ακολούθησε ουσιαστικά προχώρησε η αποπεράτωση έργων που βρίσκονταν σε εκκρεμότητα, όπως το δημαρχιακό μέγαρο, η αναβάθμιση του αεροδρομίου “Μακεδονία” και το Mετρό.
